Juist in de eerste weken wijst de weegschaal soms minder aan dan vóór je zwanger was, omdat je misselijk bent en weinig binnenhoudt. Andere vrouwen beginnen met overgewicht aan hun zwangerschap en vragen zich af of afvallen tijdens zwangerschap dan juist goed is. Dit is wat Nederlandse artsen en richtlijnen erover zeggen.
Kun je afvallen tijdens je zwangerschap?
Afvallen tijdens de zwangerschap komt voor, vooral in de eerste maanden door misselijkheid en overgeven. Een tijdje minder eten is dan niet erg, zolang je minstens 1,5 liter per dag drinkt. Lijnen wordt afgeraden, ook bij overgewicht, omdat je baby voedingsstoffen nodig heeft om te groeien. Val je af, maak dan een afspraak met je verloskundige of huisarts. Bel direct je verloskundige, huisarts of huisartsenpost als je niets binnenhoudt, weinig of donker plast, steeds veel dorst hebt, duizelig, suf of in de war bent, of je flauw voelt. Reageert iemand niet op aanspreken en schudden? Bel dan 112.
Waarom vallen sommige vrouwen af als ze zwanger zijn?
De meest voorkomende oorzaak is zwangerschapsmisselijkheid. De meeste vrouwen zijn aan het begin van hun zwangerschap misselijk, schrijft Thuisarts. Wie misselijk is, eet kleinere porties, slaat soms een maaltijd over of verdraagt bepaalde geuren en smaken niet meer. Een paar weken lang minder eten kan op de weegschaal zichtbaar zijn.
Bij een kleine groep is de misselijkheid zo heftig dat eten en drinken nauwelijks lukt. Artsen noemen dat hyperemesis gravidarum (HG). Volgens Thuisarts komt dit voor bij 3 van de 100 zwangere vrouwen. Bij HG is afvallen een van de signalen, en is er kans op uitdroging. Dat vraagt om behandeling. Moet je tot ongeveer week 20 vaak overgeven, dan kan je baby te weinig groeien. Je arts bespreekt dan of groei-echo’s nodig zijn.
Afvallen in het eerste trimester: wat is normaal?
Een tijdje wat minder eten omdat je misselijk bent, is niet erg. Dat staat op Thuisarts, met één belangrijke voorwaarde: blijf genoeg drinken, minstens 1,5 liter per dag.
Echt gewicht verliezen is wel een reden om je verloskundige of huisarts te laten meekijken. Thuisarts noemt “je verliest gewicht” uitdrukkelijk als reden voor een afspraak. Zo kan je zorgverlener inschatten of het bij gewone misselijkheid hoort of dat er meer aan de hand is.
Meestal gaat de misselijkheid vanzelf over. Na week 12 is 6 van de 10 vrouwen niet meer misselijk, na week 20 zijn dat er 9 van de 10. Met deze tips van Thuisarts houd je in die periode meer binnen:
- Eet en drink vaker een beetje, niet veel tegelijk.
- Begin ’s ochtends meteen met iets kleins, zoals een stukje fruit of een halve boterham.
- Probeer gember, bijvoorbeeld thee met stukjes gember of verse gember in je eten. Neem je gemberpillen van de drogist, houd dan samen 1 gram per dag aan, bijvoorbeeld 4 keer per dag een pil van 250 milligram.
- Rust genoeg: moeheid kan misselijkheid erger maken.
- Vraag je partner, familie of vrienden om te helpen met koken en boodschappen.
Het Voedingscentrum geeft nog een praktische tip voor ochtendmisselijkheid: eet al iets kleins voordat je opstaat, bijvoorbeeld een volkoren cracker.
Afvallen tijdens zwangerschap met overgewicht: wat zeggen de richtlijnen?
Voor alle zwangeren geldt hetzelfde algemene advies: “Eten voor 2 is niet nodig. Maar probeer ook niet af te vallen”, schrijft Thuisarts. Het Voedingscentrum is net zo duidelijk: lijnen kan de groei van je baby in gevaar brengen. Ook met overgewicht is een zwangerschap dus geen moment om te gaan lijnen.
Wel is het verstandig om niet te veel aan te komen. Hoeveel dat is, hangt af van je gewicht vóór de zwangerschap. Artsen maken daarbij onderscheid tussen overgewicht (een BMI van 25 tot 30) en obesitas (een BMI van 30 of hoger). Voor vrouwen met obesitas noemt de Nederlandse richtlijn Overgewicht en obesitas bij volwassenen en kinderen (2023) een doel van maximaal 8,5 tot 10 kilo gewichtstoename over de hele zwangerschap. Dat is een algemeen doel uit de richtlijn, geen persoonlijk streefgewicht. Welke gewichtstoename voor jou past, bespreek je met je verloskundige of gynaecoloog. Dat geldt ook als je overgewicht hebt maar geen obesitas.
Dezelfde richtlijn geeft vrouwen met obesitas nog meer houvast:
- Gezond eten volgens de adviezen voor zwangeren van het Voedingscentrum.
- Bewegen: minstens 150 minuten per week met matige intensiteit, zoals stevig wandelen of fietsen.
- Leefstijlprogramma: zit je in een gecombineerde leefstijlinterventie (GLI) en word je zwanger, dan mag je doorgaan. Het doel is dan een gezonde leefstijl, niet gewicht verliezen.
- Afvalmedicijnen: gewichtsverlagende medicijnen worden tijdens de zwangerschap en zolang je borstvoeding geeft afgeraden. Metformine gebruiken om minder aan te komen wordt tijdens de zwangerschap afgeraden. Wil je zwanger worden, dan adviseert de richtlijn om al vóór de zwangerschap met gewichtsverlagende medicijnen te stoppen. Gebruik je ze nog en ben je zwanger? Neem dan contact op met je huisarts of verloskundige.
Na de bevalling verandert het advies. Voor vrouwen met obesitas raadt de richtlijn aan om minstens het gewicht kwijt te raken dat je tijdens de zwangerschap bent aangekomen. Wat voor jou een gezond doel is, hangt af van je startgewicht en je gezondheid. Bespreek dat tijdens de zwangerschap met je verloskundige of gynaecoloog, en na de kraamtijd met je huisarts. Meer over die periode lees je bij gezond afvallen na je zwangerschap.
Wanneer neem je contact op met je verloskundige?
Bij gewichtsverlies is het belangrijk om te weten wanneer je een afspraak maakt en wanneer je meteen belt. De tabel volgt de pagina’s van Thuisarts over misselijkheid, ernstige misselijkheid en overgeven, en de eerstehulprichtlijn van het Rode Kruis. Waar bronnen een ander moment noemen, staat hieronder het snelste.
| Wat merk je? | Wat doe je? |
|---|---|
| Iemand reageert niet op aanspreken en schudden | Bel 112, of laat iemand anders bellen |
| Je ziet bloed in je braaksel | Bel direct je verloskundige, huisarts of de huisartsenpost |
| Je plast weinig (4 keer of minder per dag) of hebt 12 uur of langer niet geplast, je plas is donker, je hebt steeds veel dorst, of je kunt niet goed meer denken of bent in de war | Bel direct je verloskundige, huisarts of gynaecoloog: dit kunnen tekenen van uitdroging zijn |
| Je bent steeds duizelig, je hebt het gevoel dat je gaat flauwvallen, of je voelt je suf en reageert nauwelijks als iemand iets tegen je zegt | Bel direct je verloskundige, huisarts of de huisartsenpost. Lukt bellen zelf niet, laat dan iemand anders bellen |
| Je houdt niets meer binnen en medicijnen tegen misselijkheid helpen niet | Bel direct je verloskundige of huisarts |
| Je hebt de hele tijd erge buikpijn | Bel direct je verloskundige |
| Je blijft overgeven, een paar keer per uur | Bel dezelfde dag je verloskundige of huisarts |
| Je verliest gewicht | Maak een afspraak met je verloskundige of huisarts |
| Je neemt medicijnen tegen misselijkheid en je klachten worden na een paar dagen niet minder | Bel je arts |
| Je blijft misselijk na week 12, terwijl je medicijnen tegen misselijkheid slikt | Maak een afspraak |
| Je gaat na week 12 veel overgeven, terwijl je in de eerste maanden niet misselijk was | Maak een afspraak |
| Je maakt je zorgen | Maak een afspraak |
’s Avonds, ’s nachts en in het weekend bel je de spoedlijn van je verloskundige of de huisartsenpost. Is er levensgevaar, bel dan 112. Twijfel je hoe dringend het is? Bel dan toch. Je verloskundige of huisarts kan inschatten hoe snel je gezien moet worden.
Dit artikel geeft algemene informatie en vervangt geen persoonlijk advies van je verloskundige, huisarts of diëtist.