Na een keizersnede houd je een litteken over, meestal laag op je buik. De eerste weken trekt de wond, later kan het litteken jeuken, doof aanvoelen of dikker worden. Hier lees je hoe een litteken na een keizersnede herstelt, wat je zelf kunt doen, welke behandelingen er zijn en wanneer je contact opneemt met je verloskundige of arts.
Hoe herstelt een litteken na een keizersnede?
Een litteken na een keizersnede is eerst rood en duidelijk zichtbaar, en vervaagt daarna, schrijft de Britse gezondheidsdienst NHS. De wond is volgens Nederlandse ziekenhuizen na ongeveer 6 weken genezen. Een litteken kan de eerste maanden nog pijn doen en jeuken; volgens Thuisarts wordt het na een paar maanden zachter en lichter, en zijn pijn en jeuk na ongeveer een jaar meestal weg.
Hoe ziet een keizersnedelitteken eruit?
Volgens de NHS is het litteken meestal een horizontale streep van ongeveer 10 tot 20 centimeter, net onder de bikinilijn. Vaak valt het weg onder het schaamhaar. Soms is het litteken verticaal, net onder de navel, maar dat is zeldzaam.
Eerst is het litteken rood en goed te zien. Daarna vervaagt het. Op een donkere huid kan er volgens de NHS een bruine of witte streep overblijven.
Helemaal weg gaat een litteken niet. Volgens de algemene NHS-pagina over littekens vervagen de meeste littekens wel, maar dat kan 2 jaar of langer duren.
Tijdlijn: van wond tot litteken
Hoe snel je herstelt, verschilt per vrouw. De tabel laat zien wat Thuisarts, de NHS en Nederlandse ziekenhuisfolders over de verschillende periodes zeggen.
| Periode | Wat je kunt verwachten | Bron |
|---|---|---|
| Eerste dagen | Je blijft meestal 2 tot 3 dagen in het ziekenhuis, soms mag je de dag na de operatie naar huis. Douchen kan vaak de dag na de operatie | Thuisarts |
| Eerste weken | De wond kan nog pijn doen en trekken, bijvoorbeeld als je borstvoeding geeft. Is de wond droog, dan heb je geen verband meer nodig | Thuisarts |
| Na ongeveer 1 week | Hechtingen of nietjes die niet vanzelf oplossen, worden verwijderd. De NHS noemt 5 tot 7 dagen; het Jeroen Bosch Ziekenhuis na 1 week, door de verloskundige of huisarts | NHS, Jeroen Bosch Ziekenhuis |
| Tijdens de genezing | Jeuk en gevoeligheid zijn normaal en een teken van genezing | Groene Hart Ziekenhuis |
| Ongeveer 6 weken | De wond is genezen. Het duurt ongeveer 6 weken voordat je alles weer kunt doen. Na ongeveer 6 weken heb je een controle bij de gynaecoloog | Groene Hart Ziekenhuis, Thuisarts |
| 6 tot 12 maanden | De huid rond het litteken kan gevoelloos aanvoelen; het gevoel komt vaak pas na 6 tot 12 maanden terug | Groene Hart Ziekenhuis |
| Ongeveer 1 jaar | Na een paar maanden wordt een litteken zachter en lichter. Na ongeveer een jaar zijn pijn en jeuk meestal weg | Thuisarts |
| Tot 2 jaar of langer | Het litteken verbetert tot 2 jaar na de operatie (Groene Hart Ziekenhuis). Vervagen kan 2 jaar of langer duren (NHS) | Groene Hart Ziekenhuis, NHS |
De adviezen over bewegen en tillen in de eerste weken verschillen per ziekenhuis. Volg wat jouw ziekenhuis of verloskundige zegt. Wanneer je weer kunt sporten, lees je in wanneer je weer mag sporten na de bevalling.
De wond verzorgen in de eerste weken
De NHS adviseert om de wond elke dag voorzichtig schoon te maken en droog te deppen, en losse, comfortabele kleding en katoenen ondergoed te dragen. Thuisarts schrijft dat je geen verband meer nodig hebt als de wond droog is.
Komt er bloed of vocht uit de wond, dan adviseert de folder van het Groene Hart Ziekenhuis om de wond zonder zeep schoon te spoelen en voorzichtig droog te deppen. Gaat de wond open staan, neem dan volgens die folder contact op met het ziekenhuis.
Tegen de pijn kun je volgens Thuisarts paracetamol nemen. Is dat niet genoeg, dan kun je ibuprofen of diclofenac gebruiken. Ook dat mag als je borstvoeding geeft.
Wil je na de keizersnede ook weer afvallen? Lees dan eerst afvallen na een keizersnede: de eerste weken staat herstel voorop.
Pijn, jeuk en een doof gevoel rond het litteken
Verschillende klachten rond het litteken horen bij een normale genezing.
- Pijn en trekken. De eerste weken kan de wond nog pijn doen en trekken (Thuisarts). Opstaan en gaan zitten kan volgens de folder van het Groene Hart Ziekenhuis pijnlijk zijn. De folder raadt aan om uit te blazen op het moment dat je kracht zet, en te hoesten of niezen in je elleboog met je hoofd opzij.
- Jeuk. Jeuk en gevoeligheid zijn volgens het Groene Hart Ziekenhuis normaal en een teken van genezing. Volgens Thuisarts kan een litteken de eerste maanden pijn doen en jeuken.
- Doof of gevoelloos gevoel. De huid rond het litteken kan gevoelig of juist gevoelloos aanvoelen. Dat is normaal, schrijft het Groene Hart Ziekenhuis. Het gevoel komt vaak pas na 6 tot 12 maanden terug.
Het litteken na een jaar
Na ongeveer een jaar zijn pijn en jeuk meestal weg, schrijft Thuisarts. Soms geneest een litteken niet goed. Volgens Thuisarts kun je dan last houden van pijn, jeuk, of een prikkend of trekkend gevoel. Het litteken kan eruitzien als een dikke draad of een bult, bobbelig zijn, of rood of donkerder van kleur. Heb je last van je litteken, ga dan naar je huisarts. Die kan je doorverwijzen naar een dermatoloog of plastisch chirurg.
Mag je je litteken masseren?
Littekenmassage staat in folders van onder meer het Groene Hart Ziekenhuis en de NHS, maar er is weinig onderzoek naar gedaan. In een Britse patiëntenfolder van het Kingston and Richmond NHS-ziekenhuis staat dat er niet veel onderzoek is gedaan naar hoe goed deze massage werkt, maar dat sommige mensen er baat bij hebben. Volgens die folder is het doel om het littekenweefsel los te maken: bij te veel littekenweefsel (verklevingen) kan het litteken strak en pijnlijk aanvoelen.
Volgens die folder:
- begin je pas als de wond helemaal genezen is, zonder korstjes of open plekjes; meestal is dat 6 tot 8 weken na de bevalling
- twijfel je, vraag het dan eerst aan je verloskundige of huisarts
- kan te vroeg masseren de wond weer laten opengaan of scheuren, met kans op een infectie
- stop je als het masseren pijn doet, en laat je het een paar weken rusten; blijft de pijn, overleg dan met je huisarts
- is het nooit te laat om te beginnen
De folder van het Nederlandse Groene Hart Ziekenhuis adviseert om vanaf 6 weken de huid rond het litteken te masseren. De algemene NHS-pagina over littekens noemt masseren met een crème op waterbasis, en ook pas als de wond helemaal genezen is.
Siliconenpleisters en siliconengel
Siliconen zijn de bekendste behandeling voor een dik litteken. Thuisarts noemt ze als behandeling voor een dik, rood litteken (een hypertrofisch litteken):
| Middel | Hoe het volgens Thuisarts gaat | Wat het volgens Thuisarts doet |
|---|---|---|
| Siliconenpleister | Je draagt een pleister 1 tot 2 weken en vervangt hem dan. De behandeling duurt ongeveer 3 tot 6 maanden | Kan helpen tegen roodheid, pijn, jeuk en een droge huid, en maakt het litteken zachter |
| Siliconengel | Je smeert de gel 2 keer per dag. De behandeling duurt ongeveer 3 maanden | Zie siliconenpleister |
Een bijwerking is jeuk, maar dat komt volgens Thuisarts weinig voor. Volgens de Britse NHS kan een apotheker siliconenpleisters of -gel aanraden.
Een Cochrane-overzicht (O’Brien en Jones, 2013) van 20 onderzoeken met samen 873 deelnemers vond “weak evidence”, zwak bewijs, dat siliconengelsheets helpen om een dik litteken te voorkomen bij mensen met een verhoogd risico. Bij behandeling werden littekens dunner en verbeterde de kleur, maar de meeste onderzoeken waren van slechte kwaliteit. De onderzoekers konden daardoor niet goed vaststellen of siliconen werken. Het overzicht ging over littekens in het algemeen, niet specifiek over keizersnedelittekens.
Helpen olie of crème?
Voor olie of crème op een keizersnedelitteken vonden we geen onafhankelijk onderzoek van goede kwaliteit. Wel geven bronnen enkele adviezen:
- De folder van het Groene Hart Ziekenhuis adviseert om het litteken in te smeren met littekencrème als de wond dicht is (in de folder bij de periode 3 tot 6 weken na de bevalling), en dat te blijven doen.
- De NHS noemt masseren met een crème op waterbasis, als de wond helemaal genezen is.
- De Kingston and Richmond-folder noemt bij massage een olie naar keuze, als je er niet allergisch voor bent.
Bio-Oil en ALHYDRAN
Twee bekende producten voor littekenverzorging zijn Bio-Oil en ALHYDRAN.
- Bio-Oil Huidverzorgingsolie is een olie met onder meer minerale olie, plantaardige oliën, vitamine E en vitamine A (retinylpalmitaat). De fabrikant brengt de olie op de markt voor littekens en striae. De fabrikant noemt eigen onderzoeken, onder meer bij littekens (36 vrouwen) en bij striae (38 vrouwen). De fabrikant noemt de olie veilig tijdens de zwangerschap en de borstvoeding, maar raadt aan hem niet op de tepels te smeren.
- ALHYDRAN is een crème met aloë vera en vitamine E en C, zonder parfum. De fabrikant brengt de crème op de markt als medisch hulpmiddel voor de verzorging van de huid na wondgenezing, onder meer bij littekens. Volgens de fabrikant gebruik je de crème pas als de wond gesloten is.
Voor geen van beide producten vonden we onafhankelijk onderzoek naar keizersnedelittekens. Wij hebben beide producten zelf gebruikt, maar niet bij een keizersnedelitteken. Die persoonlijke ervaring lees je in ons artikel over striae door de zwangerschap.
Het Groene Hart Ziekenhuis, de NHS, de Kingston and Richmond-folder en de fabrikanten van Bio-Oil en ALHYDRAN noemen insmeren of masseren pas als de wond dicht of genezen is. Bio-Oil mag volgens de fabrikant niet op een open wond.
Bescherm het litteken tegen de zon
De Britse NHS adviseert om je litteken minstens een jaar bedekt te houden als je in de zon bent, en er zonnebrandcrème met SPF 30 of hoger op te smeren.
Een dik, rood of bobbelig litteken
Soms geneest een litteken niet goed. Thuisarts onderscheidt twee soorten littekens die klachten geven:
| Soort litteken | Hoe het eruitziet | Wat er volgens de bronnen gebeurt |
|---|---|---|
| Hypertrofisch litteken | Dik en rood; op een donkere huid kan het ook donkerder zijn dan de huid eromheen. Het blijft binnen de grenzen van de oorspronkelijke wond (NHS) | Vervaagt meestal en wordt na verloop van tijd platter (NHS) |
| Keloïd | Dik litteken dat groter wordt dan de wond die je had. Meestal verhoogd, hard en glad (NHS) | Wordt zonder behandeling meestal niet vanzelf platter of lichter (NHS) |
Klachten van zo’n litteken kunnen volgens Thuisarts pijn, jeuk, een prikkend of trekkend gevoel zijn. Het litteken kan eruitzien als een dikke draad op de huid, als een bult, of hobbelig zijn.
Heb je last van een dik of bobbelig litteken, dan ga je volgens Thuisarts eerst naar de huisarts. Die kan je doorverwijzen naar een dermatoloog of plastisch chirurg, die het litteken onderzoekt en behandelt.
Behandeling van een litteken dat klachten geeft
Thuisarts noemt deze behandelingen. Welke past, bespreek je met je arts.
| Behandeling | Wat Thuisarts erover zegt |
|---|---|
| Siliconenpleister of -gel | Bij een dik, rood litteken; zie de tabel hierboven |
| Drukbehandeling | Op maat gemaakte kleding, die je zoveel mogelijk uren per dag draagt, minstens 3 maanden. Druk voorkomt dat het litteken dikker wordt en vermindert klachten |
| Prik met ontstekingsremmend medicijn | Tegen pijn en jeuk. Vaak merk je na ongeveer 2 weken effect; soms zijn meer prikken nodig, ongeveer om de 5 weken |
| Laser | Maakt kleine bloedvaatjes dicht, zodat het litteken minder rood wordt. Meestal merk je na 2 of 3 behandelingen of het helpt |
| Bevriezen | Bij een keloïd, met stikstof. Soms zijn meer behandelingen nodig |
| Wegsnijden | Alleen als andere behandelingen niet hielpen, gevolgd door een extra behandeling om een nieuw dik litteken te voorkomen. Het nieuwe litteken is vaak iets langer maar smaller |
Een behandeling laat een litteken nooit helemaal verdwijnen, schrijft Thuisarts. Het doel is dat het beter geneest en minder klachten geeft.
Het litteken in je baarmoeder
Bij een keizersnede wordt niet alleen je buik, maar ook je baarmoeder opengemaakt. Daar ontstaat dus ook een litteken.
Verklevingen
Na meerdere keizersneden kan er volgens Thuisarts littekenweefsel ontstaan in je buik: verklevingen. Een volgende keizersnede kan daardoor moeilijker zijn en langer duren, waardoor de kans op complicaties groter wordt.
Een niche in het litteken
Soms geneest het litteken in de baarmoeder niet goed en ontstaat er een holte in de baarmoederwand: een niche. Volgens Amsterdam UMC (2023) krijgt bijna 60 procent van de vrouwen na een keizersnede een niche. Een deel van hen krijgt klachten, zoals buikpijn, bloedverlies of problemen om zwanger te worden. Onder leiding van Amsterdam UMC hebben internationale experts in 2023 een definitie opgesteld voor deze klachten: Caesarean Scar Disorder. Herken je zulke klachten na een keizersnede, bespreek ze dan met je huisarts of gynaecoloog.
Een volgende zwangerschap
Bij een volgende bevalling kan het litteken in de baarmoeder scheuren. Die kans is klein: volgens Thuisarts gebeurt het bij 8 van de 1.000 vrouwen. Bij een bevalling via de vagina is de kans iets groter dan bij een geplande keizersnede, en na meer dan één keizersnede is hij nog iets groter. Thuisarts adviseert om na een eerdere keizersnede in het ziekenhuis te bevallen.
De folder van het Groene Hart Ziekenhuis raadt aan om het eerste jaar na de keizersnede niet opnieuw zwanger te proberen te worden, en advies over anticonceptie te vragen aan je verloskundige, huisarts of gynaecoloog.
Hangt je buik over het litteken?
Veel vrouwen vragen zich af waarom hun buik na een keizersnede over het litteken hangt, en of dat nog verandert. Daar schrijven we later een apart artikel over. Na de zwangerschap kunnen ook je buikspieren nog uit elkaar staan; meer daarover lees je in diastase na de bevalling.
Wanneer neem je contact op?
De adviezen verschillen tussen Nederland en het Verenigd Koninkrijk. Volg bij twijfel de folder of het advies van je eigen ziekenhuis of verloskundige.
Na een keizersnede (Thuisarts). Bel je verloskundige of de arts in het ziekenhuis bij 1 of meer van deze dingen:
- koorts hoger dan 38,5 °C
- veel buikpijn
- erge hoofdpijn
- (opnieuw) veel bloedverlies
Na de bevalling (Thuisarts). Thuisarts noemt ook algemene klachten na een bevalling waarbij je direct belt. Bijvoorbeeld als je koorts hebt of je ziek of grieperig voelt, als je veel bloed verliest uit je vagina, als het vocht uit je vagina stinkt en je koorts of buikpijn hebt, of als je een dik, rood en pijnlijk been hebt. In de eerste 10 dagen na de bevalling bel je dan de verloskundige of gynaecoloog, daarna de huisarts of huisartsenpost.
Klachten van de wond. Thuisarts noemt wondklachten niet apart. Het Radboudumc vraagt je bij onder meer een rode wond of een wond met pus je verloskundige te bellen. Ook de Britse NHS adviseert om meteen contact op te nemen met je verloskundige of huisarts als:
- je wond roder, pijnlijker en gezwollen raakt
- er pus of vies ruikend vocht uit je wond komt
Volgens de NHS kunnen dat tekenen zijn van een infectie of een bloedstolsel, die zo snel mogelijk behandeld moeten worden. De folder van het Groene Hart Ziekenhuis noemt een wond die open gaat staan en koorts boven de 38 °C als reden om het ziekenhuis te bellen.
Later, bij een litteken dat last geeft. Is je litteken gezwollen of pijnlijk, voelt het warm aan of komt er pus uit? Dan adviseert de Britse NHS om een spoedafspraak bij de huisarts (GP) te vragen of NHS 111 te bellen. Heb je verder last van je litteken, dan raadt de NHS een gewone afspraak bij de huisarts aan, zonder spoed. Ook volgens Thuisarts loopt de weg bij een litteken met klachten via de huisarts, die je kan doorverwijzen.
Dit artikel geeft algemene informatie en vervangt geen persoonlijk advies van je verloskundige, gynaecoloog, huisarts of dermatoloog.