Sommige vrouwen hopen tijdens hun zwangerschap zo weinig mogelijk aan te komen, bijvoorbeeld omdat ze al overgewicht hebben. Anderen merken dat de weegschaal maandenlang nauwelijks beweegt en vragen zich af of dat erg is. In dit artikel lees je wat richtlijnen en onderzoek zeggen over niet aankomen tijdens de zwangerschap.
Is niet aankomen tijdens de zwangerschap gezond?
Helemaal niet aankomen tijdens de zwangerschap past bij geen van de richtwaarden van het Institute of Medicine: ook bij obesitas noemen die 5 tot 9 kilo. De Nederlandse richtlijn noemt bij obesitas 8,5 tot 10 kilo als maximum en streefwaarde, maar geen harde ondergrens. In een grote meta-analyse hing minder aankomen dan aanbevolen samen met meer vroeggeboortes en kleine baby’s. Lijnen wordt afgeraden; bespreek je gewicht met je verloskundige.
Wat de richtlijnen zeggen
De veelgebruikte internationale richtwaarden van het Institute of Medicine (2009) hebben voor elke BMI-groep een ondergrens. Bij een gezond gewicht is dat 11,5 kilo, bij overgewicht 7 kilo en bij obesitas 5 kilo, voor een zwangerschap van één kind. Alle getallen per BMI staan in hoeveel aankomen tijdens de zwangerschap normaal is.
De Nederlandse richtlijn Overgewicht en obesitas noemt bij obesitas een maximum van 8,5 tot 10 kilo over de hele zwangerschap; in de toelichting spreekt de werkgroep van een optimale toename van 8,5 tot 10 kilo. Een harde ondergrens noemt die richtlijn niet. Dat betekent niet dat niet aankomen het doel is: welke gewichtstoename voor jou past, bespreek je met je verloskundige of gynaecoloog. Meer over zwanger zijn met een hoger gewicht lees je in zwanger met overgewicht.
Wat onderzoek zegt over te weinig aankomen
Een grote meta-analyse van Goldstein en collega’s, in 2017 gepubliceerd in het medische tijdschrift JAMA, bundelde 23 onderzoeken met samen ruim 1,3 miljoen zwangere vrouwen. Bij 23 procent van de zwangerschappen kwamen vrouwen minder aan dan de richtlijn van het Institute of Medicine aanbeveelt.
Vergeleken met vrouwen die binnen de aanbevolen gewichtstoename bleven, hadden zij vaker:
- een vroeggeboorte: ongeveer 5 procentpunt vaker
- een baby die klein is voor de duur van de zwangerschap: ook ongeveer 5 procentpunt vaker
Het gaat om verbanden: het onderzoek laat niet zien dat te weinig aankomen die uitkomsten zelf veroorzaakt. Te veel aankomen hangt in hetzelfde onderzoek weer samen met andere risico’s, zoals een zware baby. Beide kanten tellen dus mee.
De Nederlandse richtlijn noemt ook een grote internationale analyse (i-WIP). Daarin was er bij vrouwen die binnen of buiten de Amerikaanse richtwaarden aankwamen geen significant verschil in een gecombineerde maat van complicaties bij moeder en kind. Vanaf hoeveel kilo te veel of te weinig aankomen precies risico geeft, blijft volgens de richtlijn onduidelijk. De literatuur biedt geen handvatten om zulke grenzen strikt te hanteren; zie de richtwaarden dus niet als harde grens.
Ook in de praktijk komen vrouwen met een hoger gewicht doorgaans minder aan. Een internationaal onderzoek met onder meer de Rotterdamse Generation R-studie, onder bijna 220.000 vrouwen, vond na 40 weken een toename van rond 14,5 kilo bij een normaal gewicht en rond 6,3 kilo bij een BMI van 40 of hoger. De helft van de vrouwen kwam meer aan, de helft minder. Zo’n middelste waarde is geen advies: welke toename voor jou past, bespreek je met je verloskundige of gynaecoloog.
Afvallen in het begin van de zwangerschap
In de eerste maanden kun je door misselijkheid minder eten. Volgens Thuisarts is dat tijdelijk niet erg, maar blijf voldoende drinken: minstens 1,5 liter per dag. Verlies je gewicht, maak dan een afspraak met je verloskundige of huisarts. Plas je weinig (vier keer of minder per dag), is je urine donker, heb je steeds veel dorst, kun je niet goed meer denken of ben je in de war? Dan droog je misschien uit: bel dan direct je verloskundige, huisarts of gynaecoloog. Meer over wanneer je bij misselijkheid en overgeven belt, lees je in afvallen tijdens zwangerschap.
Niet te veel aankomen, zonder te lijnen
Wil je voorkomen dat je onnodig veel aankomt, dan is lijnen niet de oplossing. Lijnen of vasten kan volgens het Voedingscentrum gevaarlijk zijn voor je baby en voor jezelf. Wat wel helpt:
- Niet voor twee eten. Dat is niet nodig, schrijft het Voedingscentrum.
- Bij trek iets uit de Schijf van Vijf kiezen in plaats van extra te snoepen.
- Genoeg eten na de eerste 3 maanden. Dan groeit je baby snel, en dan is voldoende eten juist belangrijk.
Dit artikel geeft algemene informatie en vervangt geen persoonlijk advies van je verloskundige, gynaecoloog, huisarts of diëtist.