De eerste kilo’s gingen er na de bevalling vanzelf af, maar nu staat de weegschaal al weken stil. Dat is frustrerend, en het overkomt meer vrouwen dan je misschien denkt. Hier lees je wat onderzoek zegt over de redenen en wat je eraan kunt doen zonder jezelf uit te putten.
Waarom lukt afvallen niet na de zwangerschap?
Afvallen na de zwangerschap gaat vaak langzamer dan je hoopt. In de eerste zes weken val je veel af; wat daarna overblijft, is vooral vetreserve. Onderzoek koppelt blijvende kilo’s onder meer aan veel aankomen tijdens de zwangerschap, een hoger gewicht vooraf, weinig slaap en stress of somberheid. Soms werkt de schildklier na de bevalling tijdelijk anders. Actief lijnen tijdens de borstvoeding wordt afgeraden.
Het kost meer tijd dan je denkt
Direct na de bevalling ben je je baby, de placenta en het vruchtwater kwijt, en in de weken daarna verlies je vocht. Volgens een overzichtsstudie van McKinley en collega’s (2018) verliezen vrouwen in de eerste zes weken na de bevalling veel gewicht, vooral in de eerste twee tot drie weken. Het extra gewicht dat daarna overblijft, bestaat voornamelijk uit vetreserves.
Een stilstaande weegschaal na een paar maanden is daarom niet ongewoon. In twee Amerikaanse onderzoeken uit hetzelfde overzicht woog ongeveer een kwart van de vrouwen een jaar na de bevalling nog 4,5 kilo of meer dan vóór de zwangerschap. Wat je per periode kunt verwachten, lees je in hoeveel val je af na de bevalling.
Wat speelt mee?
De overzichtsstudie van McKinley zet op een rij welke factoren samenhangen met kilo’s die na de bevalling blijven. Het gaat om verbanden uit onderzoek, niet om oorzaken die voor iedereen gelden. Hoe stevig het onderzoek is, verschilt per factor.
| Factor | Wat het onderzoek laat zien | Wat zegt het overzicht erover? |
|---|---|---|
| Veel aankomen tijdens de zwangerschap | Wie meer aankwam dan de richtlijn adviseert, hield vaker kilo’s over; in een meta-analyse gemiddeld ongeveer 3 kilo meer na drie jaar dan vrouwen die binnen de aanbevolen gewichtstoename bleven | Steeds opnieuw gevonden, ook in een meta-analyse van negen onderzoeken |
| Hoger gewicht vóór de zwangerschap | Een hogere BMI vooraf kan de kans op blijvende kilo’s vergroten | Voorzichtig geformuleerd: kan de kans vergroten |
| Weinig slaap | In één onderzoek hing 5 uur slaap of minder, zes maanden na de bevalling, sterk samen met blijvende kilo’s na een jaar | Eén onderzoek (940 vrouwen) |
| Stress en somberheid | Somberheid en stress in het eerste jaar na de bevalling hingen samen met meer blijvende kilo’s | Enkele onderzoeken |
| Eten en bewegen | Veel eten en weinig bewegen hingen samen met blijvende kilo’s | Losse onderzoeken |
| Borstvoeding | Wisselende uitkomsten; de meeste onderzoeken vonden geen verband | Onzeker, wisselende uitkomsten |
Hoeveel aankomen tijdens de zwangerschap past bij jouw startgewicht, lees je in hoeveel aankomen tijdens de zwangerschap normaal is. Over borstvoeding en gewicht gaat afvallen met borstvoeding.
Hormonen en je schildklier
Na een bevalling kan de schildklier ontstoken raken. Artsen noemen dat postpartum thyreoïditis. Volgens SchildklierNL komt het voor bij ongeveer 5 tot 7 procent van de vrouwen die bevallen zijn, binnen een jaar na de bevalling. Het geeft vaak weinig klachten, schrijft het Albert Schweitzer ziekenhuis. Volgens SchildklierNL herstelt de schildklier meestal vanzelf, ongeveer 12 tot 18 maanden na het begin van de klachten, maar niet altijd: een deel van de vrouwen houdt een te traag werkende schildklier.
De schildklier kan dan eerst te snel en daarna te langzaam werken. In de trage fase noemt het ziekenhuis onder meer deze klachten:
- moeheid en traagheid
- aankomen in gewicht
- het snel koud hebben
- een droge huid en haaruitval
- verstopping
- moeite met concentreren
Wat kun je doen?
Het helpt om je verwachting bij te stellen. Het Amerikaanse Institute of Medicine, dat de Nederlandse richtlijn Overgewicht en obesitas aanhaalt, gaat uit van ongeveer 0,8 kilo gewichtsverlies per maand in de eerste zes maanden na de bevalling. Daarnaast laat onderzoek een paar dingen zien.
- Eten en bewegen samen werkt het best. Volgens het overzicht van McKinley hebben programma’s die gezond eten en bewegen combineren, met persoonlijke begeleiding, de meeste kans van slagen. Een meta-analyse van leefstijlprogramma’s na de bevalling (voeding, beweging of allebei) vond gemiddeld ongeveer 2,3 kilo meer gewichtsverlies dan in de controlegroepen. Maar lang niet elk programma werkte: in 9 van de 22 onderzoeken die gewicht maten, was er een duidelijke afname.
- Rustig afvallen kan, ook met borstvoeding. De Britse richtlijn van NICE schrijft dat geleidelijk afvallen door gezond eten en regelmatig bewegen geen nadelig effect heeft op de hoeveelheid of kwaliteit van je moedermelk. Ga tijdens de borstvoeding wel niet actief lijnen: dat raadt het Voedingscentrum af.
- Houd rekening met wat haalbaar is. Vrouwen noemen in onderzoek vooral tijdgebrek, moeheid en de zorg voor hun kinderen als reden dat bewegen niet lukt. Kies daarom iets dat in je dag past.
- Zoek begeleiding als je overgewicht hebt. Voor vrouwen met obesitas noemt de Nederlandse richtlijn Overgewicht en obesitas gezonde voeding, bewegen en een gecombineerde leefstijlinterventie (GLI) als hulp bij afvallen na de bevalling. Bewegen en motiverende gesprekken tijdens de zwangerschap helpen volgens de richtlijn ook bij het afvallen daarna. Bespreek met je huisarts wat voor jou past.
Meer over een gezonde aanpak in deze periode lees je op de pagina gezond afvallen na je zwangerschap.
Voel je je somber?
Somberheid en stress hangen in onderzoek samen met kilo’s die blijven, maar ze zijn vooral belangrijk voor jezelf. Thuisarts zegt: bel direct als je heel angstig wordt, in de war bent of je heel somber voelt. In de eerste 10 dagen na de bevalling bel je de verloskundige of gynaecoloog, daarna de huisarts of huisartsenpost.
Dit artikel geeft algemene informatie en vervangt geen persoonlijk advies van je verloskundige, huisarts of diëtist.